16/5/08

Πάπισσα Ιωάννα

του Εμμανουήλ Ροΐδη

Εξαιτίας του ιδιαίτερου ενδιαφέροντός μου για απαγορευμένα βιβλία (ανεξαρτήτως λόγου που τα καταδίκασε σ’ αυτή την κατηγορία σε κάποια στιγμή της ζωής τους) από μικρή ηλικία, και παίρνοντάς τα με τη σειρά, από τους Σατανικούς Στίχους του Salman Rushdie μέχρι τον Εραστή της Λαίδης Τσάτερλι του Laurence, έπεσα νωρίς πάνω στην Πάπισσα Ιωάννα. Με τις πρώτες αράδες κατάλαβα ότι δεν ήταν αυτό που περίμενα: ήταν υπερβολικά διασκεδαστικό για να έχει κάποιος ψυχή να το απαγορέψει, και χιουμοριστικά πηγαίο για να προσβληθεί κανείς απ’ αυτό. Είναι σα να απαγόρευε το αθώο γέλιο όσων δεν πηγαίνουν και πολύ το εκκλησιαστικό καταστημένο και την υποκρισία του, τι, δεν είχαν κι αυτοί το δικαίωμα να κοροϊδέψουν λιγάκι;

Τότε όμως ακόμη η εκκλησία είχε πολύ εξουσία (μην τάχα δεν έχει ακόμη, αφού η συζήτηση του πολυπόθητου διαχωρισμού κράτους και εκκλησίας μπαίνει συνέχεια στο ψυγείο;) και ειδικά το θεσμό του Παπισμού τον είχαν όλοι περί πολλού. Να γιατί το πόνημα του Ροΐδη ξεσήκωσε θύελλες το 1866, απασχόλησε την Ιερά Σύνοδο και του στοίχισε τον αφορισμό. Το μυθιστόρημα υποτίθεται ότι είναι φανταστικό, αλλά, εκτός των αναρίθμητων πηγών από τους μεσαιωνικούς χρόνους ακόμη και πρόσφατα ο Peter Stanford υποστήριξε την πιστότητα του γεγονότος, χωρίς βέβαια να έχει υπόψιν του πραγματικές αποδείξεις, αλλά βασιζόμενος στην ευρύτητα του φαινομένου της παρενδυσίας στους εκκλησιαστικούς κύκλους κατά τα χρόνια του Μεσαίωνα. Εξαιτίας της δύσκολης ζωής οπουδήποτε αλλού, πολλοί ήταν αυτοί που κατέφευγαν στα μοναστήρια και αρκετές γυναίκες επέλεγαν να ντυθούν άντρες, ώστε να έχουν πρόσβαση στα ανώτατα αξιώματα του εκκλησιαστικού στερεώματος, κάτι που συνήθως δεν αποκαλυπτόταν πριν από το θάνατό τους κατά την προετοιμασία για την ταφή.

Ανάκατες φήμες τέτοιων ιστοριών προφανώς ενέπνευσαν το Ροΐδη και έπλασε την Πάπισσα Ιωάννα που ο πατέρας της ήταν Άγγλος μοναχός. Ευφυής και χαριτωμένη, συσσώρευε γνώσεις από τη διδασκαλία του πατέρα της και μέσω της ανάγνωσης, μέχρι που πηγαίνοντας ως υπεύθυνη βιβλιοθήκης σε ένα γυναικείο μοναστήρι, ερωτεύτηκε τον προσκεκλημένο καλόγερο Φρουμέντιο, τον οποίο ακολούθησε ντυμένη άντρας σε μια αντρική μονή. Τα χρόνια πέρασαν και η Ιωάννα σκλήρυνε και ζητούσε πιο πολλά από τις απλές απολαύσεις της ζωής: παράτησε το ζηλιάρη ερωμένο της και μπάρκαρε για τη Ρώμη, όπου από γραμματέας αναρριχήθηκε στο αξίωμα του Πάπα. Η ιστορία ακούγεται χαριτωμένη από μόνη της, προσθέστε τώρα και την ειρωνεία του Εμμανουήλ και φανταστείτε το αποτέλεσμα. (ή απλώς διαβάστε το εδώ). Η γλώσσα του είναι μια χυμώδης καθαρεύουσα, ενδεχομένως κάπως δυσνόητη για όσους την πρωτοσυναντούν, αλλά αυτοί δεν είναι και πολλοί, δεδομένου ότι οι γονείς και οι παπούδες μας διδάχτηκαν καθαρεύουσα και όλοι εμείς πάλι διδαχτήκαμε εκτός από αρχαία και κείμενα του Παπαδιαμάντη, του Βιζυηνού και τόσα άλλα (χα). Όπως και να 'χει, η σκηνοθεσία ήταν αρκετά περιγραφική, τόσο που δε γίνεται να σου ξεφύγουν ούτε οι ερωτικοί εναγκαλισμοί, ούτε τα γεννητούρια ούτε τα παιχνίδια των καλογήρων.

Ο Χατζάκης ορθώς διασκεύασε το κείμενο μόνο ώστε να το καταστήσει περισσότερο θεατρικό και δεν πείραξε τη γλώσσα, η οποία ρέει τόσο άνετα και χιουμοριστικά που θα ήταν χάσιμο ποιότητας να απλουστευθεί καθ 'οιονδήποτε τρόπο (όσο κι αν τέτοιες απλουστευμένες εκδοχές είναι αρκετά της μόδας στα εκδοτικά πράγματα τα τελευταία χρόνια). Διάλογοι δημιουργήθηκαν από τη συρραφή επιμέρους κομματιών, γιατί το ίδιο το έργο είναι κατεξοχήν αφηγηματικό, και οι περιγραφές εντάχθηκαν το ίδιο ομαλά όπως και οι άγγελοι που φορούσαν ένα μεγάλο λευκό φτερό στην πλάτη ή η φιγούρα του Θεού, αγγέλου, αναγνώστη που παρακολουθώντας ψηλά από το σκηνικό τα τεκταινόμενα κλαίει με λυγμούς στο τέλος για το χαμό της Ιωάννας. Το σκηνικό είναι σχηματικό και μοντέρνο, με τη χρήση τύπου σιδερόβεργας για τα μέρη εκκλησιών και τα κοστούμια αποδίδουν κυρίως την ιδιότητα παρά την εποχή. Η Κατσιαδάκη ως Ιωάννα δεν ήταν κακή (αν και θεατές κατά την έξοδο υποστήριξαν ότι και βέβαια ήταν, για την ακρίβεια ότι "δεν τους άρεσε υποκριτικά"), αλλά έχανε μπροστά στα νεότερα παιδιά του σχήματος. Η ειρωνεία του
Ροΐδη πάλι αρκετές στιγμές αποδόθηκε χονδροειδώς, χωρίς αυτό να κάνει τόσο κακό στην παράσταση, όσο στην ίδια την ανάμνηση του κειμένου.

Γενικά, το εγχείρημα να παρασταθεί ένα τέτοιο κείμενο είναι από δύσκολο έως και ακατόρθωτο
, οπότε μάλλον το κοινό μένει ευχαριστημένο έστω και για την προσπάθεια. Και θα μείνει με χαμόγελο ακούγοντας προς το τέλος ότι ο μαινόμενος όχλος μόλις έγινε αυτόπτης μάρτυς της απρόσμενης γέννας, αντί να παρασυρθεί από τους ιερείς που φώναζαν "θαύμα, θαύμα" ζητούσε " να ρίψη εις τον Τίβεριν Πάπισσαν και παπίδιον". Αφορμή για ανάγνωση, κυρίως η παράσταση. Ακόμη και επανανάγνωση ή έστω ευχάριστη ενθύμηση. Προλαβαίνετε τις δυο τελευταίες παραστάσεις του τολμηρού ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας. Να επισημάνω ότι η παράσταση έχει εξαιρετική μουσική επένδυση.

Διασκευή – σκηνοθεσία: Σωτήρης Χατζάκης
Σκηνικά: Έρση Δρίνη
Κοστούμια: Γιάννης Μετζικώφ
Μουσική: Ευγένιος Βούλγαρης
Φωτισμοί: Αντώνης Παναγιωτόπουλος
Παίζουν: Μαρία Κατσιαδάκη, Άρης Τρουπάκης, Χρήστος Μαλάκης, Μαριάνθη Φωτάκη, Δήμητρα Λαρεντζάκη, Αλέξανδρος Τσακίρης, Μαρία Πανουργιά, Λευτέρης Παπακώστας, Γιώργος Μάρκου

ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας

Θέατρο Βεάκη,
Στουρνάρη 32, Αθήνα, 210 5223522

1 σχόλιο:

Αλέξανδρος Ζήβας είπε...

…’’σιωπο’’’’σβούρα’’…με ‘’σιωπο’’’’βόμβα’’..: Νο 4…
…επίκαιρο σχόλιο… (…«…και πάλιν ερχόμενος…»…)

…σαφώςςς.., πάλι, ως προς την δευτέρα…παρ,απ,ουσία –του..,
πλην απ’ τις αοριστολογίες.., που με αντιφάσεις ‘’μας’’ παρουσιάζουν οι αναξιόπιστοι ‘’ευαγγελιστάδες’’ -- Πυθίες..,
τις με τις λέξεις και νούμερα κώδικες..,
υπάρχουν…‘’έτσι’’ κωδικωποιημένα…κι ολόκληρες προτάσεις και κεφάλαια.., ως, λ.χ,..:
Ιωάννης : 4 : 34, 35, 36 : Ιησούς /προς μαθητές του/ : «Δεν λέτε, ‘’Τέσσερις μήνες ακόμη
και ο θερισμός έρχεται’’; Σηκώστε τα μάτια σας, σας λέγω, και ιδέτε τα χωράφια ότι είναι άσπρα,
έτοιμα προς θερισμόν. Ήδη ο θεριστής παίρνει μισθόν και μαζεύει καρπόν…»..!…

…Ααα.., τιιι.!; Οι εναπομείναντες 4.., απ’ τους 9…σ,Σ,τυγερούς…‘’μήνες’’ : έτη…κατά το «Νόμο της Στύγας».., σ,Σ,τυγεροί.!;…
Έιιι.., 4 μήνες –του ίσον 4.000 «έτη μισθωτού»…ή 4.000 μαχαγιούγκας.!;…
Ναιαιαι.., μήπως, κι εσείς, ω αλληγοριοπαιγμένοι ‘’χριστιανοί’’, καταλαβαίνετε λάθος κι αυτόν τον ‘’χρησμό’’ –του..,
χα, ως ο Ηρακλειδεύς Ύλλος.., στον οποίο η Πυθία.., λέγοντας «τρίτους καρπούς».., «δεν εννοούσε τους καρπούς της γης,
μα των ανθρώπων, δηλαδή τη γενιά,…»…κι αυτός νόμισε πως εννοεί τρία χρόνια…και ‘’την πάτησε’’..,…
ννναι.., και.., κι εσείςς.!;
Βρε.., 5…σ,Σ,τυγεροί…‘’μήνες’’ που τους πέρασαν…συν άλλοι 4…σ,Σ,τυγεροί… ‘’μήνες’’ που τους απομένουν..,
να, ίσον 9 ‘’μήνες’’…και τελειώνει η ‘’θεραπεία’’ των ‘’αρρώστων’’ επιόρκων τω Γιαχβέ και τω «Νόμω της Στυγός»..,
που.., μετά : τον 10ο ‘’μήνα’’.., θα έχουν μαζί με τους ‘’ουράνιους’’ υλικό «τσιμπούσι» οι πνευματικοί..!…
Αέραςςς…, ω ‘’πεινάλες’’.., που..: αέρα εμαγείρευε.., μη τρέχα και μη γύρευε..!…

* Ζαν Ρισπέν : Ελληνική Μυθολογία..:
Όμηρος : «Αν ένας από τους αθανάτους, που κατοικούν στη χιονισμένη κορφή του Ολύμπου,
φανεί επίορκος κάνοντας σπονδές, μαραζώνει μια ολόκληρη χρονιά, στερημένος την πνοή της ζωής,
δε γεύεται πια ούτε την αμβροσία ούτε το νέκταρ και μένει ξαπλωμένος στο κρεβάτι του,
δίχως ν’ ανασαίνει, δίχως να μιλάει βυθισμένος σε νάρκη.
Όταν ύστερ’ από μια ολόκληρη χρονιά τελειώσει η περίοδος της αρρώστιας του /…τι.., ανομίας : αταξίας τω ‘’Διί’’.!;/
είναι καταδικασμένος σε καινούργια βάσανα : εννιά ολόκληρα χρόνια ζει χώρια από τους αθανάτους θεούς,
δίχως ποτέ να παίρνει μέρος στα συμβούλια ή στα τσιμπούσια τους
και μονάχα τον δέκατο χρόνο ξαναμπαίνει στην παρέα των θεών, που κατοικούν στον Όλυμπο.
Έτσι οι θεοί αφιέρωσαν στον όρκο το άφθαρτο νερό της Στύγας,
νερό που είναι πάντα ψυχρό, καθώς κυλά από την κορυφή ψηλού βουνού…»..!

( Α.., την Ελληνική Μυθολογία είχε κωδικοποιητική βάση…και η Παλαιά και η Καινή…Διαθήκη : Συμφωνία…–τους…ή.!; ) *

Εεε..., ναιαιαι.., βρεεε.., νααα..:
Πολλοί θεραπεύονται : Ματθαίος, κεφ. 15, εδ. 29 έως 39. /…τι.., θεραπεία ο χορτασμός.!;/
Ο χορτασμός των τεσσάρων χιλιάδων : Μάρκος, κεφ. 8, εδ. 1 έως 10. /…τι.., χορτασμός η θεραπεία.!;/
[Λουκάς και Ιωάννης : ουδεμία, σχετική, αναφορά.]

Ο χορτασμός των πέντε χιλιάδων : Ματθαίος, κεφ. 14, εδ. 13 έως 21.
Ο χορτασμός των πέντε χιλιάδων : Μάρκος, κεφ. 6, εδ. 35 έως 44.
Ο χορτασμός των πέντε χιλιάδων : Λουκάς, κεφ. 9, εδ. 10 έως 17.
Ο χορτασμός των πέντε χιλιάδων : Ιωάννης, κεφ. 6, εδ. 1 έως 14.
( …5.000..:…χμ, οι που ήθελαν «να τον αρπάξουν, διά να τον κάνουν βασιλέα»..: μόνον, Ιωάννης : 6 : 15..! )

[ …Βασιλειών Δ΄ : κεφ. 4..: ο υπό του Ελισαιέ πολλαπλασιασμός των άρτων..:
«είκοσι κριθίνων διά εκατόν ανθρώπους, εξ ών έμεινε και περίσσευμα, μετά τον χορτασμόν των…»..,…
…ο Απόλλων έδωσε στις κόρες του Άνιου «το χάρισμα να παράγουν με αφθονία
/…πλην από κρασί : «οινοτρόποι» και λάδι : «ελαιοτρόποι»…/
δημητριακά /…«αρτοτρόποι»…/…»..,…
…ο Νηρέας έδωσε στον Πηλέα το φάρμακο κατά της πείνας..,...!…
Έιι.., ω…«αρτοτρόπε», «ιχθυοτρόπε», «οινοτρόπε»,…Ι. Χ --- Ι. ΑΧ..,
κάνε και το νερό…γκαζόζα…Νο 666.777.888…και δώσε ‘τήν –τους…να πιουν και να ξεβαρυστομαχιάσουν..!… ]

{ …ένας φοβερός λιμός μάστιζε τη χώρα του σκληρόκαρδου μονάρχη της Αιγύπτου Βουσίρεως εννιά χρόνια συνέχεια..,…
/…ε, 9…σ,Σ,τυγερά…χρόνια ‘’εμπάργκο’’ στον ‘’άτακτο’’ και μη θυσιάζοντα στον Δία.., μάλλον, και, που ήταν επίορκος…/
…απ’ ό,τι λένε, ο ‘’άτακτος’’ τω Διί Ηρακλής χρειάστηκε…οχτώ χρόνια κι ένα μήνα, για να εκτελέσει
τους 12 άθλους που, για τιμωρία, του όρισε ο Ευρυσθέας..,…
/…χμμμ, τα κωδικικά νούμερα είναι, και, ‘’σπαστά’’…/
…εννιά μερόνυχτα οι ‘’άτακτοι’’ τω Διί Δευκαλίων και Πύρρα βολοδέρνουν πάνω στα κύματα,
/…έι.., μήπως 9 χρόνια.., που ‘’πάτησαν’’ τον «όρκο της Στύγας».!;/
ώσπου αράζουν στον Παρνασσό…ή, κατ’ άλλους, στον Όρθυ.
Πρώτη τους φροντίδα είναι να προσφέρουν θυσία στον Δία..,..!… }

[ …«Πάντα οι άδικοι θα τιμωρούνται, εκτός αν σ’ εξευμενίσουν με θυσίες,
εκτελώντας τις πρεπούμενες ιεροτελεστίες…»..: Άδης προς, ‘‘άτακτη’’ κι ‘’άδικη’’ τω Άδη, Περσεφόνη..,
χα.., και, έτσι.., κι ο «Όρκος της Στύγας» πέρα.., ε, και με ένα ‘’δωράκι’’ στη ‘’Θέμιδα’’..! ]

…Και, ω, και, ‘’χριστιανοί’’.., μήπως δεν σας αφορούν.., παρά, μόνον, τους…εκεί και τότε..Ισραηλίτεςςς.!;…
Βρε.., μήπως, ω ‘’ανυποψίαστοι’’ ‘’αμύητοι’’.., σας παίζουν τον ‘’παπά’’…με ντούμπλε φας ‘’παπακαλόγερο’’…του στιλ..:
---…«…Εδώ ο ‘’παπάς’’.., εκεί ο ‘’παπάς’’.., πού είναι ο ‘’παπάς’’.!;»..,…
---…«…Να…ο…’’παπάς’’..!…»..,…
---…«…Λυπάμαι.., έχασες.., ω ‘’κυρίιιαρχε’’ λαέ –μου.., είναι ο ‘’παπακαλόγερος’’..,…άει, πάλι, ας..!…»..,…

…Καλή –σας νύχτα, ω ‘’πρόσφυγες’’…στις γειτονιές του…επίγειου…Άδη..!…
Αλέξανδρος Ζήβας,
URL : www.siopi.gr
Αποκωδικοποίηση..: θρησκειών, μυθολογιών, ψυχής (ψυχοDNA, ψυχογραφήσεις),
σιωπής (λόγου : άλεξου -- ενείκονου -- ενκώδικου),…
Σχηματοποίηση λόγου (‘’ποιημάτων’’ μου), θεογονία, κοσμογονία,…